Gąbki ( Spongia lub Porifera – porowce)
to typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych, zazwyczaj morskich . Gąbki są przedstawicielami przedtkankowców. Są to wielokomórkowce, których komórki charakteryzują się wysoką specjalizacją pod względem funkcjonalności.
Gąbki stanowią wyjątkowo piękny akcent, każdego zadbanego i prawidłowo prowadzonego akwarium . Najczęściej spotykane w sprzedaży to Acsnthells cavernosa i Pseudaxinella Durissima oraz niebieska Haliclona sp.
Jeszcze przed kilkoma laty naukowcy
spierali się, jak sklasyfikować gąbki, czy przypisać je do królestwa zwierząt, czy uznać je za rośliny, ostatecznie postanowiono uznać je za bardzo prymitywne zwierzęta . Trzymając gąbki w akwarium należy zapewnić im czystą i bogatą w mikroelementy oraz substancje odżywcze wodę. Miejsce w akwarium powinno być zacienione o lekkim, stałym przepływie. Przenosząc zwierze do akwarium z pojemnika należy zwrócić uwagę , aby cały proces odbywał się pod wodą . Gąbki są bardzo wrażliwe na zmianę warunków – przedostanie się niewielkiej ilości powietrza w strukturę mikroskopijnych kanalików powoduje ich zatykanie, co w konsekwencji prowadzi do „niewydolności” zwierzęcia i jego obumarcia. Utrzymujące się przy życiu i rozrastające się gąbki w akwarium świadczą o znakomitej jakości wody.
Ich ciało składa się z dwóch warstw :
- dermalnej (pinakoderma, ektomezenchyma) zbudowanej z pinakocytów i porocytów
- gastralnej (choanoderma, endomezenchyma) składającej się głównie z choanocytów.
Między tymi warstwami znajduje się bezpostaciowa mezoglea, w której występują różne typy komórki: skleroblasty, amebocyty, tesocyty, chromocyty, archeocyty, kolenocyty. Kształt gąbek jest zróżnicowany (jak dzban, kuliste, workowate, drzewkowate). Określone kształty pomagają zachować szkielet wewnętrzny zbudowany ze sklerytów lub włókien sponginowych. Powierzchnia gąbki jest pokryta warstwą płaskich, niepołączonych ze sobą komórek nabłonkowych. Woda wpływa do jamy pragastralnej (spongocelu) wyścielonej choanocytami przez liczne pory, wydostaje się przez otwór wyrzutowy (oskulum).
W zależności od skomplikowania morfologii wyróżnia się gąbki typu askon, sykon, leukon. Dzięki ruchom rzęsek choanocytów woda wchodzi do wnętrza przez liczne pory (ostia).Substancje odżywcze np. plankton osadzają się na kołnierzykach choanocytów. Gąbki oddychają całą powierzchnią ciała. Zbędne produkty przemiany materii wydalane są z komórek do spongocelu lub kanałów i komór wodnych, a następnie przez osculum do środowiska zewnętrznego. U gąbek nie wykryto nerwów ani organów zmysłów. W mezoglei znajdują się nieliczne elementy kurczliwe, powodujące zamykanie otworów w ciele gąbki, które może być wywołane zmianą stężenia dwutlenku węgla lub brakiem tlenu w wodzie. Wykazuje wrażliwość charakterystyczną dla cytoplazmy każdej komórki.
Gąbki rozmnażają się płciowo i bezpłciowo. Gąbki charakteryzuje brak gonad. Gąbki są głównie organizmami hermafrodytycznymi, u obojnaków występuje zjawisko protandrii lub protogynii, co ma zapobiec samozapłodnieniu. Komórki jajowe powstają z archeocytów natomiast plemniki z choandrocytów. Plemniki wydostają się z wnętrza gąbki przez oskulum i są niesione prądem aż dostaną się do spongocelu innej gąbki. Z zapłodnionego w mezoglei jaja wylęga się orzęsiona larwa (celoblastula, amfiblastula lub parenchymula), pływająca przez pewien czas swobodnie w wodzie, a potem osiadająca i przekształcająca się w nieruchomą postać dorosłą. Rozmnażanie bezpłciowe może zachodzić na kilka sposobów: pączkowanie, wytwarzanie gemmul, podział, fragmentacja, soryty. Gąbki rozmnażają się też przez pączkowanie. Powstają w ten sposób kolonie składające się z wielkiej liczby osobników i dochodzące do znacznych rozmiarów. U gąbek słodkowodnych (np. Spongilla) i u niektórych form morskich występuje rozmnażanie za pomocą tzw. gemmul. Są to wyspecjalizowane grupy komórek, pokryte osłonkami, w których znajdują się liczne drobne igiełki ułożone w specjalne krzemionkowe twory. Gemmule wytwarzają się w krajach strefy umiarkowanej jesienią, a w krajach tropikalnych przed porą suchą i mają charakter przetrwalnikowy.
Po nadejściu
sprzyjających
warunków z gemmul
wypełzają komórki,
które przekształcaja się
w młode gąbki.
Gąbki występują w wodach
calej kuli ziemskiej,
przeważnie w morzach i
oceanach. Wchłaniają szczątki
organiczne przez co pełnią rolę
biofiltrów. Nie są chętnie spożywane
przez inne zwierząta ze względu na
obecność szkieletu wewnętrznego i
zdolność produkcji biotoksyn.Długość ciała
pojedynczego osobnika wynosi przeciętnie nie więcej niż kilkanaście milimetrów. Wyjątek stanowią niektóre osobniki żyjące na dużych głębokościach w ciepłych morzach, które osiągać mogą nawet do 1,5 metra wysokości. Najczęściej są jednak spotykane w ciepłych wodach morskich w płytkich strefach przybrzeżnych. Budują olbrzymie kolonie liczące nawet 50 000 osobników. Dorosłe osobniki przyczepiają się do podłoża, ale istnieje kilka gatunków, które mogą się nieznacznie poruszać – około 4 mm dziennie a pomocą wyrostków w dolnej części ciała. Jako osobniki dojrzałe prowadzą osiadły tryb życia, często tworzą kolonie.
|
|
